CES-DUTH ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1/2021

ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ:
ΚΕΚΤΗΜΕΝΟ ή ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ;

Μνήμη Κρατερού Ιωάννου

Πρακτικά συνεδρίου, Κομοτηνή 3–4 Δεκεμβρίου 2019

(Σειρά Δημοσιευμάτων Digesta Nο 20 του ηλεκτρονικού περιοδικού Digestaonline)

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 

Ο τόμος αυτός αποτελεί τη γραπτή αποτύπωση των εισηγήσεων, όπως επικαιροποιήθηκαν στο διάστημα που διέρρευσε, στο συνέδριο με θέμα «Κράτος Δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση: κεκτημένο ή ζητούμενο», που πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή στις 3 – 4 Δεκεμβρίου 2019 από την Έδρα Jean Monnet της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης σε συνεργασία με τον Δικηγορικό Σύλλογο Ροδόπης. Το συνέδριο αφιερώθηκε στη μνήμη του Καθηγητή και Δικαστή στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Κρατερού Ιωάννου με την ευκαιρία της συμπλήρωσης είκοσι χρόνων από τον πρόωρο θάνατό του. 

Σκοπός του συνεδρίου ήταν η διερεύνηση των αιτίων και της έκτασης που προσλαμβάνει σήμερα η «κρίση Κράτους Δικαίου» που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, σαράντα περίπου χρόνια από την ενσωμάτωση της αρχής στην έννομη τάξη της Ένωσης με την ρηξικέλευθη νομολογία του Δικαστηρίου και την τοποθέτησή της στο επίκεντρο της αξιακής ταυτότητας της ΕΕ από τον συντακτικό νομοθέτη της. Η αρχή του Κράτους Δικαίου, που λειτουργεί ως «αρχή ομπρέλα» περικλείοντας τυπικά και ουσιαστικά στοιχεία και επί μέρους αρχές, έχει αποκτήσει καθολικό χαρακτήρα, αφού υποχρεώνει σε σεβασμό της τόσο τα Θεσμικά Όργανα κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους όσο και τα Κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αναμφίβολα στο πλαίσιο ενός διήμερου συνεδρίου δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν όλα τα ζητήματα μιας πολύ-επίπεδης κρίσης. Άλλωστε, συναφή ζητήματα συζητήθηκαν στην ημερίδα με θέμα «Ο ευρωπαϊκός συνταγματισμός και η κρίση του», που διοργανώθηκε από την Έδρα Jean Monnet το Μάιο του 2018 στην Κομοτηνή, ενώ μια συνολική προσέγγιση του προβλήματος μπορεί να βρει κανείς στο συλλογικό έργο που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος της Έδρας με τίτλο «Η αρχή του Κράτους Δικαίου στην έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης» (Νομική Βιβλιοθήκη 2018).  Ωστόσο, κατά γενική ομολογία, το αποτέλεσμα υπήρξε ικανοποιητικό. Αυτό δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς την συμβολή άξιων συναδέλφων, που με προθυμία αποδέχτηκαν την πρόσκλησή μας, μετακινήθηκαν στην Θράκη και παρουσίασαν υψηλότατου επιστημονικού επιπέδου εισηγήσεις και παρεμβάσεις. Τους ευχαριστώ όλους θερμά. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλουμε στον Ομότιμο Καθηγητή και επί σειρά ετών Πρόεδρο του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κύριο Βασίλειο Σκουρή και τον Ομότιμο Καθηγητή κύριο Στέλιο Περράκη, που ως συνεργάτες του Κρατερού Ιωάννου για πολλά χρόνια, μίλησαν για την προσωπικότητα και το έργο του εκλιπόντος, ενώ με τις καίριες παρεμβάσεις τους συνέβαλλαν στην ανάπτυξη ενός εξαιρετικά γόνιμου διαλόγου μεταξύ των συνέδρων. 

Οι συμβολές που περιλαμβάνει ο τόμος αυτός μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο επιμέρους θεματικές. Η πρώτη αναφέρεται στην αξιακή ταυτότητα της Ένωσης και στο φαινόμενο της «οπισθοδρόμησης  του Κράτους Δικαίου» σε Κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις προσπάθειες αντιμετώπισής της αλλά και στις επιπτώσεις της για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η δεύτερη θεματική ενότητα περιλαμβάνει συμβολές που διερευνούν την εφαρμογή της αρχής του Κράτους Δικαίου σε επιμέρους τομείς πολιτικής και δράσης της Ένωσης, ιδιαίτερα εκεί που παρουσιάζονται «γκρίζες ζώνες» στη διασφάλιση και προαγωγής του Κράτους Δικαίου.

ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ - ΕΙΣΗΓΗΤΕΣ

Η αξιακή ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Οικοδόμηση και χαρακτηριστικά

Δέσποινα Αναγνωστοπούλου

 Η διασφάλιση του Κράτους Δικαίου στην ΕΕ: Η περίπτωση της Ουγγαρίας

Μιχάλης Δ. Χρυσομάλλης

Από την πολιτική πίεση στο δικαστικό εξαναγκασμό: η περίπτωση της Πολωνίας ως τομή στη διασφάλιση του Κράτους Δικαίου στην ΕΕ

Μανώλης Περάκης

Κρίση του Κράτους Δικαίου στα νεότερα κράτη μέλη της ΕΕ: η αποτελεσματικότητα της ενταξιακής διαδικασίας υπό αμφισβήτηση

Μαρία Σαπαρδάνη

Κλιματική αλλαγή και δικαστική προστασία στην ΕΕ. Εμπόδια και προσδοκία ενός ultimum remedium

Αστέρης Πλιάκος

Κρίση του Κράτους Δικαίου στην ΕΕ και αμοιβαία εμπιστοσύνη στον ΧΕΑΔ: τέλος εποχής;

Bιργινία Τζώρτζη

Οικονομική και Νομισματική Ένωση και Κράτος Δικαίου: δύο «ξένοι» στην ίδια έννομη τάξη;

Ρεβέκκα-Εμμανουέλα Παπαδοπούλου

Κράτος δικαίου και κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ: αναζητώντας ισορροπίες ανάμεσα στο σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων των επιχειρήσεων και την αποτελεσματική λειτουργία της αγοράς  

Δημήτριος Βουγιούκας

Κράτος Δικαίου και θρησκευτικός πλουραλισμός στην Ευρώπη

Γιάννης Κτιστάκις

Μιχάλης Δ. Χρυσομάλλης, Καθηγητής, Έδρα Jean Monnet 

Κοσμήτορας Νομικής Σχολής ΔΠΘ

mchrysom@gmail.com

  

 CES-DUTH ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 2/2020

Αντώνη Μεταξά, Η Ποιοτική Ιδιαιτερότητα της Ενωσιακής Έννομης Τάξης

Αλληλένθεση, Κρίση, Εξαίρεση 

Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη 2020

Η ελληνική αλλά και η διεθνής βιβλιογραφία του ενωσιακού δικαίου μας δίνει κάθε χρόνο δυο κατηγορίες επιστημονικών έργων. Από την μια πλευρά αυτά που αφορούν ζητήματα του ουσιαστικού δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από την άλλη αυτές που καταπιάνονται  με το δόγμα της ενωσιακής έννομης τάξης, ανατέμνοντας την αξιακή της ταυτότητα, τις αρχές και τη θεσμική της συγκρότηση. Και οι δύο κατηγορίες έχουν την αξία τους. Ωστόσο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένονται οι συμβολές της δεύτερης κατηγορίας, δηλαδή, εκείνες που καταπιάνονται με τον ευρωπαϊκό συνταγματισμό, τόσο γιατί είναι σαφώς λιγότερες όσο και γιατί κατά τη συγγραφή τους απαιτούν βαθιά γνώση της ποιοτικής ιδιαιτερότητας της ενωσιακής τάξης. Ένας πρόσθετος λόγος για αυτό το ενδιαφέρον είναι ότι κατά την οικοδόμηση του ευρωπαϊκού συνταγματισμού η θεωρεία, όπως βέβαια και η νομολογία του ΔΕΕ, προηγούνται  κατά κανόνα του ενωσιακού συντακτικού νομοθέτη στην αναζήτηση λύσεων.  Στην δεύτερη αυτή κατηγορία έργων κατατάσσεται η μονογραφία του Αντώνη Μεταξά με τίτλο «Η Ποιοτική Ιδιαιτερότητα της Ενωσιακής Έννομης Τάξης, Αλληλένθεση, Κρίση, Εξαίρεση».  

Το έργο διαρθρώνεται σε  τέσσερα (4) κεφάλαια: Ευρωπαϊκό Δίκαιο και το Πολιτικό (Ι), η ενωσιακή έννομη τάξη ως Σύστημα Δικαίου (ΙΙ), Η αλληλεπίδραση μεταξύ ενωσιακής και εθνικών εννόμων τάξεων (ΙΙΙ) και, τέλος, Καταστάσεις Ανάγκης και Ευρωπαϊκό Δίκαιο (IV). Μέσα από αυτά ο Αντώνης Μεταξάς, βαθύς γνώστης της ποιοτικής ιδιαιτερότητας της ενωσιακής έννομης τάξης, θέτει τα παρακάτω ενδιαφέροντα, επίκαιρα και συνάμα υπαρξιακά ερωτήματα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης:

Ποιος πλουραλισμός, χωρίς σαφή αξιολογικά - κανονιστικά όρια σε μια Ευρώπη με πλέον προδήλως αυταρχικά, αλλά και «εκλεγμένα» πολιτικά καθεστώτα στην καρδιά της; 

Πώς άραγε δομείται μια πλουραλιστική διαδικασία με δικαιοκρατικό πρόσημο στον εξελισσόμενο ευρωπαϊκό συνταγματισμό, όταν εκλείπει το προς τούτο προϋποτιθέμενο βουλητικό στοιχείο; 

Ποιες οι συνέπειες της απονομιμοποίησης του Δικαστηρίου της ΕΕ (ΔΕΕ) σε μια χρονική συγκυρία που η Πολιτική έχει εν πολλοίς εναποθέσει τη διάσωση ακριβώς αυτού του ταυτοτικού ιστού της Ένωσης, ήτοι της δικαιοκρατικής υπόστασης της Ευρώπης, στο ΔΕΕ; 

Ποια πολιτική αλλά και δικαιοκρατική, άρα και δημοκρατική, ενσυναίσθηση εκπέμπει η επιλογή του Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου της Γερμανίας να επιχειρήσει εδώ και τώρα, μάλιστα εν μέσω παγκόσμιας πανδημικής κρίσης, την «εκκοσμίκευση της οριακής σύγκρουσης» με το ΔΕΕ στο πλαίσιο της όλως πρόσφατης ιστορικής απόφασης Weiss; 

Τι δικαιολογεί τη βίαια διάρρηξη σε αυτή τη συγκυρία, πάντα βέβαια με τις απαραίτητες νομιμοποιητικές περιενδύσεις - ποια «ασφαλέστερη» άραγε νομιμοποιητική μεταμφίεση μιας κυριαρχικής εθνοκεντρικής αξίωσης από την επίκληση της προάσπισης της δημοκρατικής αρχής; -, των συγκερασμών ισχύος μεταξύ ΔΕΕ και εθνικών συνταγματικών δικαστηρίων για τη διατύπωση του «τελικού» δικαιοδοτικού λόγου; 

Ποιες οι αναταράξεις του ευρωπαϊκού συνταγματισμού στην εποχή της «έκτακτης ανάγκης»; 

Με ποια μεθοδολογικά εργαλεία θα αναδιαταχθεί ο ρόλος της επιστήμης του ευρωπαϊκού δικαίου σε αυτά τα συμφραζόμενα;

Ο συγγραφέας, πάντως, δεν περιορίζεται στην θέση των παραπάνω ερωτημάτων, που σε τελευταία ανάλυση σκιαγραφούν με πληρότητα τη σημερινή κρίση του ευρωπαϊκού  συνταγματισμού άλλα επιχειρεί να διατυπώσει, όπως δηλώνει με σεμνότητα, «τις προκαταρτικές του σκέψεις επί των εγειρομένων επιστημονικών ζητημάτων». Απέναντι στο δίλημμα στασιμότητα, που ενδεχομένως υπαγορεύει η διαρκής διαχείριση κρίσεων, ή εμβάθυνση με την οικοδόμηση ενός ευρωπαϊκού πολιτικού χώρου τοποθετείται υπέρ της δεύτερης λύσης τονίζοντας ότι «Θα πρέπει να σκεφθούμε αποτελεσματικότερους τρόπους σαφούς εξειδίκευσης  υλοποίησης του προστάγματος για «περισσότερη Ευρώπη». Το εγχείρημα αυτό μόνο ευχερές δεν είναι. Το δε στοίχημα της πολιτικής ενοποίησης πρέπει να υποστασιοποιηθεί  και να συγκροτηθεί με συγκεκριμένες κινήσεις θεσμικής δημοκρατικής συμπερίληψης των ενωσιακών πολιτών στα πολιτικά δρώμενα αλλά και με τη λήψη πρωτοβουλιών που θα συνιστούν αλλαγή παραδείγματος, ποιοτικό άλμα από το “business as usual” και την τρέχουσα συμβατική διαχείριση των κρίσεων και αδιεξόδων». Μέσα από αυτές τις σκέψεις, που διατυπώνονται αφενός με σημείο εκκίνησης την δεδηλωμένη πίστη του στην ανάγκη συνέχισης και εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης στην προοπτική «μιας διαρκώς στενότερης Ένωσης» και αφετέρου στην κριτική θέση που λαμβάνει απέναντι στις πλουραλιστικές θεωρίες για την ευρωπαϊκή ενοποίηση, ο Αντώνης Μεταξάς αποκαλύπτει την επιστημονική του αγωνία για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Πως αλλιώς θα μπορούσε άραγε να εκληφθεί η καταληκτική του φράση «τα ψέματα πλέον τελείωσαν, ίσως λίγο πριν τελειώσει και η ίδια η Ένωση»; 

Μιχάλης Δ. Χρυσομάλλης, Καθηγητής 

 CES-DUTH ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1/2020

Μιχάλη Δ. Χρυσομάλλη, Ασκήσεις Δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 
40 πρακτικά θέματα με απαντήσεις, 100 ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών  
Νομική Βιβλιοθήκη 2020

Οι  Ασκήσεις Δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μια προσπάθεια υποστήριξης του φοιτητή στο μάθημα του Δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περιλαμβάνει 40 πρακτικά θέματα (ασκήσεις) μεταβλητής δυσκολίας  με ενδεικτικές λύσεις, που καλύπτουν το σύνολο σχεδόν της διδακτέας ύλης στο θεσμικό δίκαιο, στην ενωσιακή έννομη τάξη και, κυρίως, στο δικαστικό σύστημα της Ένωσης. Η ύλη είναι ταξινομημένη σε θεματικές ενότητες, που η κάθε μια περιλαμβάνει ασκήσεις και τις αντίστοιχες θεωρητικές ερωτήσεις. Κάθε θεματική ενότητα περιλαμβάνει και αριθμό θεωρητικών ερωτήσεων, που η αντιμετώπισή της συμπληρώνει τη μελέτη και την προετοιμασία των φοιτητών, αφού κατά παράδοση τα θέματα των εξετάσεων στις Ελληνικές Νομικές Σχολές περιλαμβάνουν τόσο πρακτικά όσο και θεωρητικά θέματα (θέματα ανάπτυξης). Επιπρόσθετα , οι Ασκήσεις είναι χρήσιμες στον φοιτητή όχι μόνο στις εξετάσεις αλλά και στην προετοιμασία του ενόψει του μαθήματος και κατ’ επέκταση στην ενεργή συμμετοχή του σε αυτό. Η τελική επεξεργασία του κειμένου έγινε εν μέσω της πανδημίας, που άλλαξε μεταξύ άλλων και την πανεπιστημιακή εκπαίδευση αλλά και τον τρόπο αξιολόγησης των φοιτητών. Στην προσπάθεια δημιουργίας μιας αξιόπιστης εξ αποστάσεως αξιολόγησης των φοιτητών δημιουργήθηκε ένας μεγάλος αριθμό ερωτήσεων πολλαπλών επιλογών (multiple choice) που τοποθετήθηκαν στο Παράρτημα των Ασκήσεων, που είναι χρήσιμες για τον αναγνώστη, έστω και ως τεστ αυτοαξιολόγησης.

Αν και οι Ασκήσεις καλύπτουν ένα κενό στα διδακτικά συγγράμματα του Δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν επιδιώκουν και δεν πρέπει να υποκαταστήσουν το διδακτικό (συστηματικό) εγχειρίδιο, αλλά να το συμπληρώσουν. Σκοπός του έργου είναι να βοηθήσει τους νέους νομικούς, στους οποίους κατά κύριο λόγο απευθύνεται, να αποκτήσουν την ικανότητα να εφαρμόζουν σωστά κατά τη λύση του πρακτικού θέματος τις γνώσεις που έχουν αποκτήσει από τη μελέτη του συστηματικού βιβλίου, που έχουν στην διάθεσή τους. Με άλλα λόγια, η παρούσα συλλογή πρέπει να θεωρηθεί ως συμπλήρωμα και όχι ως υποκατάστατο του πανεπιστημιακού συγγράμματος ή εγχειριδίου. 

Ο πυρήνας των ασκήσεων που περιλαμβάνει το έργο είναι θέματα εξετάσεων, τα οποία έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν κατά καιρούς οι φοιτητές της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Ωστόσο, υπάρχουν και πρακτικά θέματα που έχουν τεθεί κατά καιρούς και στις υπόλοιπες ελληνικές Νομικές Σχολές καθώς και σε άλλες Σχολές και Τμήματα, όπου διδάσκεται το Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο η βασική πηγή έμπνευσης για τη διαμόρφωση των εν λόγω ασκήσεων αποτέλεσε κατά βάση η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κρίσιμα ζητήματα του ενωσιακού δικαίου, οι αποφάσεις του οποίου σε μεγάλο βαθμό καθόρισαν την εξέλιξη της έννομης τάξης της Ένωσης. Αυτός είναι και ο λόγος, που αρκετά πρακτικά θέματα του παρόντος χαρακτηρίζονται από εκτενή ανάπτυξη του ιστορικού, η οποία αποτελεί αφορμή για τη συζήτηση διαφόρων νομικών προβλημάτων. Κάτι τέτοιο κρίθηκε σκόπιμο, αφού η ζωή πολλές φορές έχει τις περιπλοκές της, που αποτυπώνονται κατά την επίλυση των νομικών διαφορών, ώστε να ενδείκνυται ο ερμηνευτής και εφαρμοστής του δικαίου να έχει συνηθίσει στη διαχείριση πολύπλοκων και εκτενών ιστορικών. Αυτή η μέθοδος, εξάλλου, βοηθά τον φοιτητή στην ανάπτυξη της ικανότητας διαχωρισμού του ουσιώδους και κρίσιμου από το επουσιώδες και νομικώς αδιάφορο. 

CES-DUTH ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 2/2019

Άννα Εμ. Πλεύρη, Διαιτησία στον τομέα της ενέργειας (Ελληνικό και Ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο), Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα – Θεσσαλονίκη 2018

H ενεργειακή αγορά, που είναι ιδιαίτερα σημαντική για την οικονομία κάθε χώρας, απελευθερώνεται σταδιακά, υφίσταται ρυθμιστικές παρεμβάσεις και δημιουργεί διαφορές, οι οποίες παρουσιάζουν κατά κανόνα, υψηλή νομική συνθετότητα, μεγάλο οικονομικό αντικείμενο, πολυμερή δομή και συχνά διασυνοριακό χαρακτήρα. Οι εν λόγω διαφορές επιζητούν επίλυση από δικαιοδοτικό όργανο ουδέτερο, ανεξάρτητο, ταχύ και εξειδικευμένο. Όσες ενεργειακές διαφορές δεν έχουν διοικητικό χαρακτήρα, επιλύονται (κυρίως) από διαιτητικά δικαστήρια συγκροτούμενα είτε ad hoc είτε στο πλαίσιο ορισμένης θεσμικής διαιτησίας. Τα εν λόγω δικαστήρια υπόσχονται διαδικαστική ευελιξία, εμπιστευτικότητα, διαφύλαξη επιχειρησιακών απορρήτων, εξειδικευμένους διαιτητές, ταχεία και οριστική επίλυση της διαφοράς, τελεσιδικία και εκτελεστότητα της διαιτητικής απόφασης. 

Αντίθετα προς την πλούσια γενική και ειδική ελληνική βιβλιογραφία στο δίκαιο της ενέργειας, η βιβλιογραφική παραγωγή σε σχέση με τη διαιτητική επίλυση των ενεργειακών διαφορών στην Ελλάδα είναι  μάλλον περιορισμένη. Στο πλαίσιο αυτό, η μονογραφία της κυρίας Πλεύρη σκοπεί στην κάλυψη του βιβλιογραφικού κενού σε σχέση με τη διαιτητική επίλυση των εμπορικών κυρίως ενεργειακών διαφορών. Αναπτύσσεται λοιπόν σε αυτή, τόσο το Ευρωπαϊκό όσο και το μη κωδικοποιημένο ακόμη σήμερα Ελληνικό θεσμικό πλαίσιο. Επιπρόσθετα, στο έργο παρουσιάζονται και βασικά ζητήματα εκ της επενδυτικής ενεργειακής διαιτησίας. Στο σχετικό κεφάλαιο, μάλιστα, συζητείται και η πρόσφατη απόφαση του ΔΕΕ στην υπόθεση Αchmea. 

Περαιτέρω, η μελέτη υπεισέρχεται και στα μετά από εξουσιοδότηση του Έλληνα νομοθέτη εκδοθέντα κανονιστικά κείμενα του τομέα της ενέργειας, δηλαδή στον Κώδικα Διαχείρισης του Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικής Ενέργειας, στον Κώδικα Συναλλαγών Ηλεκτρικής Ενέργειας, αλλά και στον εκδοθέντα με Υπουργική Απόφαση Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας του οποίου η ερμηνεία υπήρξε αντικείμενο αρκετών διαιτητικών αποφάσεων. Στο έργο επιχειρείται ακόμη η συστηματική προσέγγιση των ερμηνευτικών και δογματικών ζητημάτων που ανακύπτουν με ανάλυση του δικαίου της εσωτερικής και διεθνούς διαιτησίας και εκτενή ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της ενεργειακής διαιτησίας, ιδίως ως προς τη συμφωνία περί διαιτησίας τις επιμέρους διαδικαστικές πτυχές και το εφαρμοστέο δίκαιο, υπό την επικουρία της νομολογίας όχι μόνον τακτικών, αλλά και διαιτητικών δικαστηρίων επί ενεργειακών διαφορών. Τέλος, στη μελέτη αναλύεται εκτενώς  ο ρόλος της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ) και η συμβολή της στην ρύθμιση της Ελληνικής ενεργειακής αγοράς και στην επίλυση ενεργειακών διαφορών. Στο παράρτημα του βιβλίου παρουσιάζονται οι υποθέσεις «ελληνικού ενδιαφέροντος» ενώπιον του ICSID, ορισμένες εκ των οποίων προέρχονται από τον τομέα της ενέργειας.

Μιχάλης Δ. Χρυσομάλλης, Καθηγητής, Νομική Σχολή ΔΠΘ

Έδρα Jean Monnet

mchrysom@gmail.com

CES-DUTH ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 1/2019

Konstantinos Hazakis, 2018, “European political economy: theory and policy”, 

Lexington books, USA, 353 pages

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ CES-DUTH Blogspot

Εγκαινιάζουμε σήμερα μια νέα στήλη με τίτλο «Νέες Εκδόσεις», στην οποία θα παρουσιάζουμε νέα βιβλία, που κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό,  παρουσιάζουν ενδιαφέρον και αξίζουν να διαβαστούν. Αρχή γίνεται με το βιβλίο του αγαπητού συναδέλφου και συνεργάτη στο Δημοκρίτειο Κωνσταντίνου Χαζάκη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Lexington (ΗΠΑ) με τίτλο “European political economy: theory and policy”.  Η επιλογή μας είναι περίπου προφανής  αφενός το βιβλίο του Κ. Χαζάκη αποτελεί μια πολύτιμη συμβολή στην κατανόηση της πολυεπίπεδης  κρίσης της Ε.Ε, χρήσιμη για τον ερευνητική, τον φοιτητή, τον δημοσιογράφο και τον πολιτικό, αφετέρου αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της εξωστρέφειας  της ερευνητικής δουλειάς που γίνεται στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.  

                                                                                                                                  ΜΔΧ

Η εντεινόμενη πολυσχιδής οικονομική, πολιτική και θεσμική κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθιστά εξαιρετικά επίκαιρο το εγχείρημα κριτικής αξιολόγησης των ευρωπαϊκών πολιτικών αλλά και παροχής ολοκληρωμένων και αποτελεσματικών προτάσεων για την αντιμετώπιση των αναφυομένων στρεβλώσεων στην ευρωπαϊκή συσσωμάτωση.

Στο  οικονομικό επίπεδο και παρά την προσπάθεια ονομαστικής οικονομικής σύγκλισης των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν έχει επιτευχθεί πραγματική σύγκλιση μεταξύ όλων  των ευρωπαϊκών περιφερειών, η διαρθρωτική ανεργία παραμένει υψηλή, ενώ οι ποικίλες αρνητικές εκροές της κρίσης χρέους σε χώρες της Ευρωζώνης υποβαθμίζουν την κοινωνική/εδαφική συνοχή, δημιουργούν συστημικό κίνδυνο στην τραπεζική και χρηματοοικονομική δραστηριότητα, εντείνουν την αβεβαιότητα της ευρωπαϊκής πολιτιναιμα ακής και αυξάνουν το συναλλακτικό κόστος στην λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών. Επιπρόσθετα, οι αρνητικές εξωτερικότητες από την αδράνεια των ευρωπαϊκών θεσμών σε κρίσιμες θεματικές περιοχές της οικονομίας ενισχύουν τον Ευρω-σκεπτικισμό και τις ποικίλες και ετερόκλητες εκφάνσεις του.

Στο πολιτικό επίπεδο δεν υπάρχει ενιαία και ισχυρή ευρωπαϊκή συλλογική προθετικότητα για το περιεχόμενο της διεύρυνσης/εμβάθυνσης αλλά και για την ιεράρχηση προτεραιοτήτων σε επιμέρους θεματικές περιοχές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τέλος, ζητήματα υψηλής πολιτικής όπως κοινή εξωτερική πολιτική, διεθνής τρομοκρατία, μεταναστευτικές ροές, εμπορικός προστατευτισμός, αντιμετωπίζονται βραχυπρόθεσμα και χωρίς ισχυρή πολιτική βούληση.

Το βιβλίο “European political economy: Theory and policy” παρέχει το θεωρητικό, και μεθοδολογικό υπόβαθρο για την κατανόηση των πρωτογενών αιτιών της πολυδιάστατης ευρωπαϊκής κρίσης  υπό το πρίσμα της πολιτικής οικονομίας για τέσσερις λόγους:

Πρώτον, επισημαίνει τους μηχανισμούς διανομής κερδών/κόστους όλων των βασικών ευρωπαϊκών πολιτικών αλλά και τον τρόπο διαμόρφωσης των θέσεων/επιλογών των βασικών δρώντων όσον αφορά την παροχή θεμελιωδών δημόσιων συλλογικών αγαθών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ποιος είναι ο βαθμός εγκόλπωσης αυτών των προτιμήσεων στο υφιστάμενο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο και κεκτημένο και ποιοι οι λόγοι διαφοροποίησης των θέσεων διαχρονικά; Πως εσωτερικεύεται και υπό ποιες προϋποθέσεις νομιμοποιείται κάθε φορά η ευρωπαϊκή πολιτική; 

Δεύτερον, η υιοθετούμενη μεθοδολογική προσέγγιση υπογραμμίζει την διάδραση πολιτικής και οικονομίας τόσο στην ιστορία και εξέλιξη της ευρωπαϊκής συσσωμάτωσης όσο και στους μηχανισμούς υλοποίησης συγκεκριμένων ευρωπαϊκών πολιτικών όπως η εμπορική πολιτική, η πολιτική της ενιαίας αγοράς αλλά και η νομισματική πολιτική στην Eυρωζώνη.

Τρίτον, αναδεικνύονται τα όρια και οι αστοχίες των ευρωπαϊκών θεσμών/οργάνων στην μακροπρόθεσμη δυναμική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τέταρτον, επισημαίνεται η ανάγκη ενίσχυσης της νομιμοποίησης των ευρωπαϊκών πολιτικών τόσο στην διαδικασία λήψης αποφάσεων όσο και στην υλοποίησή τους καθώς αποτελεσματικότητα και νομιμοποίηση πολιτικής είναι εξίσου σημαντικά για την ενίσχυση των μηχανισμών ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τούτο σημαίνει και την ενδυνάμωση των μηχανισμών εκμάθησης και προσαρμογής των οικονομικών και πολιτικών δρώντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αποτελεσματική ενσωμάτωση υφισταμένων στοχοθετήσεων εθνικού και περιφερειακού επιπέδου στην ενιαία-κοινή ευρωπαϊκή οπτική.

Η ανάλυση περιλαμβάνει επτά θεματικές περιοχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και τρία σοβαρά ζητήματα που βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη (μακρο-οικονομική προσαρμογή στην ευρωζώνη, ευρωπαϊκή κρίση χρέους, Brexit) παρέχοντας πολλά παραδείγματα αλλά και εδραζόμενη σε επικαιροποιημένες πηγές.

Πιο συγκεκριμένα, το βιβλίο περιλαμβάνει 13 κεφάλαια διαρθρωμένα σε τέσσερις ενότητες. Το δεύτερο κεφάλαιο αναλύει το περιεχόμενο των θεμελιωδών θεωριών της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και το τρίτο κεφάλαιο συσχετίζει κρίσιμες συλλογικές αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο με την δυναμική της ευρωπαϊκής συσσωμάτωσης. Το τέταρτο κεφάλαιο του πρώτου μέρους του βιβλίου εστιάζει στο σύστημα λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στην συνεισφορά των κυριότερων ευρωπαϊκών θεσμών σε αυτό.

Στο δεύτερο μέρος μελετάται το περιεχόμενο της οικονομικής και νομισματικής ένωσης (κεφάλαιο 5), η θεωρία και η υλοποίηση άριστης νομισματικής ζώνης στην Ευρώπη (κεφάλαιο 6) αλλά και οι μηχανισμοί μακροοικονομικής προσαρμογής στην ευρωζώνη ειδικά στις περιπτώσεις χωρών με υψηλά επίπεδα δημοσίου χρέους (κεφάλαιο 7).

Το τρίτο μέρος του βιβλίου μελετά ενδελεχώς το περιεχόμενο, και τις επιπτώσεις  βασικών πολιτικών της ευρωπαϊκής ένωσης (της κοινής αγροτικής πολιτικής στο όγδοο κεφάλαιο, της ενιαίας αγοράς στο ένατο κεφάλαιο, της περιφερειακής πολιτικής στο δέκατο κεφάλαιο, και της κοινής εμπορικής πολιτικής στο ενδέκατο κεφάλαιο). Ιδιαίτερη σημασία δίδεται στο ενδέκατο κεφάλαιο στην κριτική αξιολόγηση της διατλαντικής εταιρικής σχέσης εμπορίου και επενδύσεων αλλά και στην εμπορική συμφωνία Καναδά – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο δωδέκατο κεφάλαιο αναλύεται η απόφαση αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση και οι οικονομικές επιπτώσεις της, ενώ το τελευταίο κεφάλαιο παρέχει χρήσιμα συμπεράσματα και σκέψεις για την μελλοντική πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Μιχάλης Δ. Χρυσομάλλης, Αν. Καθηγητής, Νομική Σχολή ΔΠΘ

Έδρα Jean Monnet

mchrysom@gmail.com